http://basparesh.ippi.ac.ir/ فصلنامه علمی بسپارش fa daily 1 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0430 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0430 http://basparesh.ippi.ac.ir/article_2157.html مهندسی بافت، علمی چندجانبه است که در آن از اصول مهندسی، پزشکی و فیزیولوژی به ترمیم بافت آسیب‌دیده یا بازسازی بافت ازدست‌رفته به‌کمک رشد و تکثیر سلول‌ها استفاده می‌شود. این کار در بستری به نام داربست انجام می‌شود. داربست‌ها به‌عنوان زیست‌کامپوزیت برای اهداف مختلف از‌جمله دارورسانی، مهندسی بافت، ترمیم زخم و پوست استفاده می‌شوند. این ترکیبات، ساختار متخلخلی دارند که بستر مناسبی را برای تکثیر و رشد سلول‌ها فراهم می‌کنند. در طراحی داربست‌ها به‌عنوان بستر رشد سلول‌‌ها، لازم است به عوامل مهمی ازجمله تعداد و اندازه تخلخل‌ها، آب‌دوستی، زیست‌سازگازی، خواص مکانیکی مطلوب و قابلیت برخورداری از ساختارهای سه‌بعدی و پیچیده توجه شود تا هدف مهندسی بافت برآورده شود. اصلاح ساختار داربست‌ها به‌منظور افزایش کارایی و عملکرد آن‌ها و رفع نواقص و ضعف این ساختارها در مهندسی بافت انجام می‌شود. از میان تمام درخت‌سان‌ها، پلی(آمیدوآمین) (PAMAM) به‌دلیل زیست‌سازگاری، کنترل‌پذیری اندازه و ایمنی‌زایی کم برای اصلاح سطحی داربست‌ها استفاده می‌شود. ازجمله اصلاحاتی که روی داربست‌ها انجام شده، اصلاح داربست پلی‌کاپرولاکتون (PCL) با PAMAM نسل دو، برای انتقال داروی ضدسرطان کورکومین است تا فعالیت ضدسرطان آن بررسی شود. نتایج نشان داد با افزایش غلظت PAMAM، میزان مهار سلول‌های سرطان سینه از %5/31 به %4/42 افزایش یافت. در این مقاله، مهندسی بافت، کاربرد داربست‌های اصلاح‌شده با درخت‌سان‌های مختلف و بهبود خواص داربست‌ها در مهندسی بافت معرفی می‌شود. http://basparesh.ippi.ac.ir/article_2158.html نانوکامپوزیت‌ها به‌دلیل ویژگی‌های منحصر به فرد در صنایع مختلف کاربردهای گسترده‌ای دارند. نانولوله‌های کربنی (CNTs) به‌عنوان تقویت‌کننده‌ برای پلیمرها، به‌ویژه رزین‌های اپوکسی، مورد توجه قرار گرفته‌اند. نانولوله‌های کربنی  با بهبود خواص مکانیکی، گرمایی، و مقاومت دربرابر شعله، عملکرد رزین‌های اپوکسی را ارتقا می‌دهند. همچنین، اصلاح سطح نانولوله‌های کربنی می‌تواند به بهبود چسبندگی و پراکنش یکنواخت آن‌ها در ماتریس اپوکسی کمک می‌کند که به افزایش خواص مکانیکی و پایداری گرمایی کامپوزیت منجر شود. بااین‌حال، چالش‌هایی مانند کلوخه‌ای شدن نانولوله‌های کربنی  و آثار آن بر خواص مواد همچنان وجود دارد.  نتایج نشان داد، وجود سیلان در کامپوزیت اپوکسی با الیاف بازالت باعث بهبود ویژگی‌های گرمایی می‌شود و افزودن نانولوله‌های کربنی پایداری گرمایی را افزایش می‌دهد. همچنین تحلیل تخریب گرمایی نشان داد، نانولوله‌های کربنی مقاومت گرمایی را به مقادیر بیشتری منتقل کرده و از تخریب گرمایی سریع جلوگیری می‌کنند. استفاده هم‌زمان از گرافن و نانولوله‌های کربنی در رزین اپوکسی به افزایش پایداری گرمایی و بهبود چسبندگی کمک می‌کند. در این مقاله، اثر نانولوله‌های کربنی اصلاح‌شده بر شکل‌شناسی، خواص مکانیکی و پایداری  و تخریب گرمایی نانوکامپوزیت‌های اپوکسی بررسی و پیشرفت‌های اخیر در این زمینه مرور شده است. http://basparesh.ippi.ac.ir/article_2159.html انتقال مؤثر دارو با حداقل تهاجم یکی از مزایای اصلی میکروسوزن‌هاست که امروزه به‌عنوان روش جدیدی برای دارورسانی از مسیر پوست محبوبیت زیادی پیدا کرده‌اند. انواع مختلف مواد معدنی (سیلیکون، سرامیک، فلز و غیره) و خانوادة بزرگی از مواد پلیمری برای ساخت میکروسوزن‌ها استفاده می‌شوند. میکروسوزن‌های پلیمری نسبت به انواع ساخته‌شده از مواد معدنی، دارای مزایای مختلف از جمله زیست‌سازگاری، زیست‌تخریب‌پذیری، سمیت کم و قیمت مناسب هستند. این میکروسوزن‌ها را می‌توان براساس نوع پلیمر به‌کاررفته در ساخت آن‌ها به دو دسته طبیعی یا سنتزی تقسیم کرد. همچنین میکروسوزن‌ها را نیز براساس نحوة طراحی، آماده‌سازی وعملکرد می‌توان به سه دسته میکروسوزن‌های یک‌پارچه، دوبخشی و هسته-پوسته دسته‌بندی کرد. هر یک از این طراحی‌ها دارای مزایا، معایب و کاربردهای مختلف در پزشکی هستند. میکروسوزن‌های پلیمری براساس خاصیت حل‌پذیری یا تخریب پلیمر پس از ورود به پوست و ‌برهم‌کنش با سیال میان‌بافتی بدن می‌توانند موجب رهایش انفجاری یا آهسته دارو در بدن شوند. در این مقاله، ضمن معرفی متداول‌ترین پلیمرهای طبیعی و سنتزی به‌کاررفته در ساخت میکروسوزن‌ها، انواع میکروسوزن‌های پلیمری ساخته‌شده در سال‌های اخیر و نتایج کاربردی حاصل از آن‌‌ها بررسی و مرور ‌می‌شود. http://basparesh.ippi.ac.ir/article_2160.html آلودگی میکروپلاستیک‌ها مسئلة فراگیر جهانی است که بر بوم‌سازگان زمینی و آبی اثر می‌گذارد و چالش‌های زیست‌محیطی درخور توجهی را برای جمعیت‌های انسانی ایجاد می‌کند. ابعاد میکروپلاستیک‌ها µm 1 تا mm ۵ است که در اثر استفاده یا دفع نادرست پلاستیک‌ها و ازطریق تولیدات صنعتی مانند پاک‌کننده‌ها، لوازم آرایشی، دارو‌ها و بسته‌بندی ایجاد می‌شوند. افزون‌براین، آن‌ها می‌توانند از تخریب اقلام پلاستیکی بزرگ‌تر، ایجاد و ازطریق مسیرهای مانند منابع آب آشامیدنی، نمک‌های دریایی و بلع توسط موجودات دریایی وارد محیط‌زیست شوند و در پی آن به زنجیرة غذایی نفوذ کنند. اندازة کوچک میکروپلاستیک‌ها به آن‌ها امکان گریز از فرایندهای تصفیة فاضلاب معمول را می‌دهد. آن‌ها به‌دلیل نسبت زیاد سطح به حجم، به‌عنوان حامل آلاینده‌های آلی، فلزات سنگین، سموم و عوامل بیماری‌زای بالقوه مضر عمل کرده و خطرهایی را برای سامانه‌های بوم‌سازگان ایجاد می‌کنند. میکروپلاستیک‌ها به‌دلیل پایایی، پایداری و آثار نامطلوب بر سلامتی به‌عنوان نگرانی زیست‌محیطی شناخته شده‌ و پژوهش‌های بسیاری برای یافتن راه‌حل‌های پاک‌سازی اقیانوس‌ها در مقیاس گسترده، کاهش استفاده از پلاستیک‌های سنتزی و توسعة جایگزین‌های زیست‌تخریب‌پذیر سازگار با محیط‌زیست، مطالعات دقیقتر آثار آن بر بدن انسان و استفاده از فناوری‌های اصلاحی برای کاهش آلودگی پلاستیکی در بوم‌سازگان‌های مختلف و نیز وضع مقررات جهانی در حال انجام است. هدف از تدوین این مقاله آگاهی‌بخشی علمی و ارائة راهکارهای موجود برای مصرف صحیح پلیمرها و مدیریت پسماند آن‌هاست تا توجه جامعة علمی پلیمری به لزوم شتاب‌دهی پژوهش‌ها در پیوستن به راهبرد جهانی برای بهبود محیط‌زیست‌ با ارائة راهکارهای مؤثر بازیافت و جایگزینی پلیمرهای سازگار با محیط‌زیست بیشتر جلب شود. http://basparesh.ippi.ac.ir/article_2161.html مقره‏های الکتریکی به‌عنوان یکی از انواع عایق ‏های الکتریکی، وظیفة نگهداری کابل­ های انتقال جریان و عایق­بندی رسانا­ها را دارند. اقتصادی‌ترین نوع، مقره­‌های سرامیکی و شیشه‌ای هستند که به‌دلیل تخلیة الکتریکی در مناطق مرطوب و آلوده کارایی کمی دارند. امروزه مقره‌های کامپوزیتی بتن-پلیمری سبک با نصب آسان جایگزین نسل قدیم مقره‌ها شدند که در مناطق با هوای آلوده و مرطوب کارایی زیادی دارند. مواد پلیمری شامل لاستیک سیلیکون، مونومر اتیلن پروپیلن دی‌ان (EPDM)، پلی­ یورتان، آکریلیک، پلی­ استر، رزین ­های اپوکسی و غیره برای ایجاد سطوح خودتمیز و آب‌گریز قابل اعمال بر مقره ­های الکتریکی درنظرگرفته ­شده‌اند. در این مقاله، کاربرد پوشش‌های پلیمری بر مقره­ های الکتریکی فشارقوی در محیط‌های با هوای آلوده برای افزایش عملکرد عایق و کاهش خرابی خطوط انتقال، بررسی شده است. گزارش­ ها نشان می‌دهند، لاستیک سیلیکون بیشترین کارایی را برای عایق­کاری خارجی سامانه­ های انتقال قدرت دارد که ساختار شیمیایی، انواع، خواص آب‌گریزی و شیمیایی، فیزیکی و مکانیکی آن مرور شده است. همچنین، اثر اعمال پرکننده‌های میکرو، نانو و مخلوط میکرو-نانو (شامل اکسیدهای معدنی مانند سیلیس (SiO2)، روی اکسید (ZnO) وتیتانیم دی‌اکسید (TiO2) و پرکننده­ های آلی) و غلظت آن‌ها بر خواص الکتریکی، هوازدگی و استحکام مکانیکی پوشش­ های پلیمری اعمالی بر مقره­ ها گزارش شدند. همچنین، روش‌های مختلف آب‌گریزکردن سطوح شرح داده شد. نشان داده شد، پوشش‌های لاستیک سیلیکون-EPDM حاوی نانوذرات سیلیس اصلاح‌شده، آلومینیم تری‌هیدروکسید، روغن سیلیکون، پایدار‌کننده‌های فرابنفش، رنگ‌دانه‌ها و پرکننده‌ها، بیشترین آب‌گریزی (زاویة تماس قطرة آب °161) و خواص خودتمیزی را دارند. این پوشش­ ها قابلیت اعمال بر مقره­ های ولتاژ زیاد کارآمدبدون نیاز به شست‌وشوی مداوم را دارند.  http://basparesh.ippi.ac.ir/article_2162.html امروزه پلی­ اتیلن یکی از پرمصرف­ترین پلی‌اولفین­ ها در سطح جهان است که با توجه به خواص منحصربه‌فرد آن در صنایع مختلف مانند تولید قطعات، خودروسازی، مخازن ذخیره، لوازم خانگی کاربردهای فراوانی دارد. برای تولید پلی­ اتیلن، فرایندهای متفاوت از قبیل دوغابی، فاز گازی و فرایندهای حلالی استفاده می‌شوند. فرایند دوغابی در واکنشگاه‌های متوالی یا موازی به‌دلیل سهولت تولید محصول نسبت به سایر فرایندها، از متداول­ ترین فرایندهای تولید پلی­ اتیلن است. فرایند دوغابی شامل محیط پلیمرشدن، کاتالیزگر، کمک‌کاتالیزگر، مونومر اتیلن، کومونومر و عامل کنترل­ کننده جرم مولکولی (هیدروژن) است. از مشکلاتی که اغلب واحدهای دوغابی تولید پلی­ اتیلن با آن مواجه هستند، جرم‌گرفتگی سطح داخلی و تجهیزات داخلی واکنشگاه‌های پلیمرشدن است. جرم‌گرفتگی واکنشگاه پدیده­ ای است که با تشکیل لایه پلیمر بر سطح واکنشگاه و ‌تبادلگر­های گرمایی سبب کاهش میزان انتقال گرما از طریق آب­سرد­کننده به جداره واکنشگاه و ایجاد اختلال در عملکرد تبادلگر­های گرمایی و واکنشگاه می­ شود. جرم‌گرفتگی طی فرایند پلیمرشدن به‌دلایل مختلف نظیر عدم کنترل دقیق دمای واکنش، وجود مقادیری ناخالصی در خوراک ورودی، ریزساختار کاتالیزگر و شرایط پلیمرشدن بر سطح داخلی واکنشگاه تشکیل می­شود. در این مقاله، عوامل مؤثر بر تشکیل جرم‌گرفتگی در فرایند دوغابی مرور شده و راهکارهایی دربارة کاهش آن در فرایند دوغابی تولید پلی ­اتیلن مطرح می‌شود.